Закрыть
Логин:
Пароль:
Забыли свой пароль?
Войти    

Тывада «Амык» КБК тускайлаттынган эъткир мал ажыл-агыйын хөгжүдериниң кол үндезини апаар

Тывада «Амык» КБК тускайлаттынган эъткир мал ажыл-агыйын хөгжүдериниң кол үндезини апаар 10.11.2015
 Сүт-Хөл кожууннуң Алдан-Маадыр сумузунда «Амык» көдээ ажыл-агый бүдүрүлге кооперативи 2012 чылдан бээр герефорд уксаалыг малды азырап эгелээн. Дөрт чыл эрткенде, бо чылдың ноябрьда аныяк, бичии малын садып, орулгалыг ажылче кирген. 
  Бии-Хем кожууннуң Тарлагдан Олег биле Раиса Кызыл-оолдар баштайгы 40 башты – 39 хунажын биле 1 бугажыкты 1 млн. 600 муң рубль-биле садып алганнар. Ол араттар бо чылын 3 млн. рубльдиң күрүне деткимчезин алганнар. 
 Деткимче акшазының чартыы-биле «Беларусь» мини-тракторну садып алгаш, артканы-биле герефорд малдар садып алырын шиитпирлээннер. «Шагда-ла эъткир уксааның малын садып алыр планныг турдувус. Дыка ырактан барып алыр бис деп бодадывыс. Көдээ ажыл-агый яамызы Сүт-Хөлде «Амык» ажыл-агыйын сүмелээрге, республикадан дашкаар үнүп турбас, аай-дедир чоруур чарыгдалдар эвээш-тир дээш, дыка амырадывыс. Ол чорааш уксаалыг малды канчаар ажаарын көрүп, арга-дуржулгазын шиңгээдип алгаш, база-ла ындыг эки түңнелдерни чедип алыр сорулгалыг бис» - деп Раиса Кызыл-оол чугаалады.
 «Амык» КБК-ны салгал дамчаан, арга-дуржулгалыг малчын Ымый-оол Монгуш удуртуп турар. Ооң өгбелери малды малдап-даа чораан болза, ам ол көңгүс чаа аргаларны шиңгээдип турар. 2012 чылда улуг бода мал азыраар талазы-биле тускайлаттынган шөлдү тургузуп, «Амык» көдээ ажыл-агый кооперативин үндезилээн. 
  «Тыва Республикада эъткир мал ажыл-агыйын хөгжүдери» тускай сорулгалыг программа-биле 26 млн. рубльге бүгү-ле инфраструктуразы бар: мал кажаазы, суг суургазы, серилиг, тускай деңзилерлиг, бызаа кажаалыг, ажылдаар өрээлдиг, амгы үениң комплекизин тударынга грантыны алган. 5,5 млн. рубльге Хакасиядан уксаалыг аныяк малды садып алган. Бо хүнде малының баш саны 229 четкен, ооң 133-ү - инектер. Бо уксааның малы ажаалда шоолуг хереглевес, кыжын шыдамык, чаа одарга чаңчыгыычал, деңзини дүрген немээри-биле онзагай. 
  «Тывада бо уксааның малын өстүрүксеп турар кижилер көвүдээн. Ынчангаш молдургаларны бээр бис. Селекция-уксаажыдылга ажылын чорудар планныг бис, чүге дизе дыка хөй малчыннар ону манап турар. «Чаңгыс суур – чаңгыс бүдүрүлге» губернатор төлевилелинге идепкейлиг киржип, чурттакчы чонга эътти, манчы, мантыны садып-саарып турар бис. Чоорту эъттен чартык фабрикаттар цегин ажыдарын бодап тур бис. Көдээ ажыл-агый бүдүрүкчүлерин чазак дыка деткип, грантыларны тыпсып, субсидияларны, көдээ ажыл-агый техниказын берип турары дыка эки. Ажылчын олуттарны тургузар-ла деп, аңаа харыылаар апаар» - деп Ымый-оол Монгуш чугаалаан. 
 Бо хүнге дээр «Амык» КБК 38 ажылчын олуттарны тургускан. Оларның 6-зы специалистер, 8-зи - малчыннар, 10-у - ферма ажылдакчылары, 15-и – хову ажылчыннары. «Амыкта» малчын Орлан дыка үр үеде ажыл чок чораан: «Кажан ажыл чок турумда, хүн эртпес, чалгааранчыы аажок чүве. Ам мал карактап чорааш, үениң эрткенин эскербес-тир мен. Акша-шалыңывыс ажырбас, чамдыкта аъш-чем-биле санажып ап болур. Малдыг кижиде шупту чүве бар деп бодаар мен. Ферма тургустунуп, трактор, комбайнныг апарганывыска дыка өөрүп тур мен» - деп Орлан чугаалаан. 
 «Суурга «Амык» ышкаш мындыг улуг ажыл-агыйлар турарга дыка-ла эки-дир. Күрүнеден деткимче алган ындыг алды ажыл-агыйывыс бар. Олар ажыл чок кижилерни доктаамал болгаш сезоннуг ажылдарже хаара тудуп турарлар. Ындыг чорук суурнуң социал-экономиктиг байдалынга улуг салдарлыг. Чоокка чедир-ле көдээ ажыл-агый шөлдери куруг чыткан. Ам олар бүрүнү-биле ажыглалда. Удавас база ындыг ажыл-агыйлар ам-даа немежир деп бодаар мен» - деп, Алдан-Маадыр суму чагырга даргазы Алик Монгуш малчынга каттышкан. 
 2015 чылдың ноябрь 1-ниң байдалы-биле алырга, «Амык» көдээ ажыл-агый бүдүрүлге кооперативинде герефорд уксаалыг улуг бода малдан аңгыда, 7818 баш хой (төрүүр бажы - 6308), өшкүлер - 905 (төрүүр бажы - 638) база 139 баш аът (58 бе) бар. Малдың баш санын чидирбейн, кыштаглаашкынны хүр-менди эрттиреринге 500 тонна сигенни, 70 тонна суланы, 50 тонна тарааны курлавырлаан. Көдээ ажыл-агый яамызы-биле чардынган керээ езугаар, аныяк малды садып-саарганындан кирген орулга-биле малга немелде чемни база белеткээр. 
 Тываның фермер болгаш дузалал ажыл-агыйларынга герефорд малды өстүрүп бээри-биле «Амык» КБК "уксаалыг бүдүрүкчү мал ажыл-агыйы" эрге-байдалды чедип алыр сорулганы салган. Генетиктиг экспертизаның түңнели-биле, малдың уксаазы 97,4 хуу чаңгыс аай деп, тодараттынган. Ынчангаш РФ-тиң Көдээ ажыл-агыйынче чорудар документилер чыылдазы дооступ турар. Ам безин «Амык» КБК Тывада тускайлаттынган эъткир мал ажыл-агыйын хөгжүдериниң кол үндезинин тургузуп турар деп болур. 
  «Чаңгыс суур – чаңгыс бүдүрүлге» губернатор төлевилелинде Сүт-Хөлден 13 төлевилел бар, оларның 8-зи республика хемчээлдиг. Чижээ, Суг-Аксы суурда сүттен национал чемнер бүдүрүлгези, Алдан-Маадырга сүт фермазын тургузары, Бора-Тайгага картофель шыгжаар черни эде тудары хамааржыр. 2013-2015 чылдарда 24,3 млн. рубль хемчээлдиг продукцияны бүдүрүп, саткан. Төлевилелдиң ачызында 65 ажылчын олуттарны тургускан.
 Бо хүнде көдээ ажыл-агыйының шупту бүдүрүкчүлери «Чаңгыс суур – чаңгыс бүдүрүлге» губернатор төлевилелиниң түңнел делгелгезинге киржири-биле боттарының продукцияларын: Сүт-Хөл кадыргызындан эгелээш «Амык» КБК-ның эъттиг чартык фабрикаттарынга чедир белеткеп ап турар.

Возврат к списку